درجته يقينى و اليقين لا يزول الا بيقين مثله . و احتمال بعض محتملات بل ظن غير كافى وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ « 1 » إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ « 2 » و تفصيله فى محله . انتهى كلامه . و نيز جناب غفران مآب مولانا السيد دلدار على - طالب ثراه - در كتاب شهاب ثاقب و در رسالهء فارسيه‌اى كه در جواب سؤالات مولوى سميع صوفى قلمى فرموده برائت جناب قاضى نور الله - مرقده الشريف - فرموده‌اند كه در تصانيف ايشان با ديگر مؤيدات مذكور است . من شاء فليرجع اليها . و جناب سيد العلماء « 3 » - قدس الله نفسه الزكية - در بعض مصنفات خود آورده كه : « قاضى سيد نور الله را به‌سبب بعض اوهام ، حسن ظنى به اين طايفه و استيناسى به اين فرقه حاصل بوده و از آن فساد اعتقادش غير لازم . آيا نمىبينى كه قاضى مذكور در مجالس المؤمنين دربارهء محيى الدّين عربى به تقريب ذكر قولش : « سبحان من اظهر الاشياء و هو عينها » كه مشعر اعتقاد به وحدت وجود است مىفرمايد كه محتمل است كه لفظ « عينها » به غين منقوطه و ياى موحده بعد از ياى مثناة مشدده به صيغهء ماضى باشد و معنى آن « اخفاها » باشد . الى آخر ما قال . و به امثال اين توجيه ، كلامش را از مخالفت شرع ، برى پنداشته . پس اگر قاضى به وحدت وجود معتقد مىبود چرا تصحيف در كلام ابن عربى قرار مىداد و به اصلاحش مىپرداخت . از اينجا واضح گرديد كه به بعض وجوه ، اين بزرگان را بر بدى اعتقاد ابن عربى و امثالش اطلاع نبود و حسن ظن به آنها داشتند و كلمات آنها را مؤول به تأويلات صحيحه مىپنداشتند اگرچه مظنه‌شان فاسد و مصداق ، مصرع : لن يصلح العطار ما افسد الدهر بوده باشد نه اينكه در عقيدهء فاسدهء آنها مشارك باشند » . انتهى كلامه الشريف . و قصهء شهادتش على ما نقله صاحب التذكرة عن بعض الثقات اين است كه سيد مذكور هميشه در ميان مخالفين تقيه مىكرد و مذهب خود را از ايشان مخفى مىداشت و در علم مسائل فقهيهء مذاهب اربعهء سنيه مهارت و دستگاه بسيار داشت . لهذا اكبر پادشاه و اكثر مردم ، او را سنىمذهب مىپنداشتند . و چون اكبر پادشاه ، علم و فضل و لياقت او را دريافت او را قاضى القضاة ساخت . جناب سيد گفت من به شرطى اين خدمت را قبول مىكنم كه موافق هريك از مذاهب اربعه يعنى شافعيه و حنفيه و حنبليه و مالكيه كه راى و اجتهاد من مقتضى شود فتوا در قضايا خواهم داد و چون قوت نظر و استدلال دارم در جميع مسائل و احكام ، پابند يكى از مذاهب نيستم لكن در اجتهاد خود از مذاهب اربعه بيرون نمىروم . پادشاه قبول كرد . پس قاضى - عليه الرحمة - پيوسته در مسائل قضايا و احكام بر

--> ( 1 ) . سورهء اسراء ، آيهء 36 . ( 2 ) . سورهء حجرات ، آيهء 12 . ( 3 ) . سيد العلماء لقب سيد احمد بن نظام الدّين ابراهيم بن سلام الله است كه در صفحات بعدى همين كتاب شرح حالش مىآيد .